Çeşme’de faaliyet gösteren işletmeler için periyodik muayene yalnızca bir ekipmanın kontrol edilip rapor hazırlanmasından ibaret değildir. Yapılan kontrolün doğru yetkiye sahip kişi tarafından gerçekleştirilmesi, uygun yöntem ve kriterlerin kullanılması, gerekli sözleşme sürecinin tamamlanması ve raporun mevzuata uygun şekilde düzenlenmesi gerekir.
Özellikle forklift, vinç, platform, kompresör, hava tankı, kazan, hidrofor tankı, elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, paratoner, transformatör ve diğer periyodik kontrole tabi ekipmanlarda işletmelerin dikkat etmesi gereken önemli konulardan biri, kontrolü gerçekleştiren kişinin EKİPNET kayıt numarasına sahip olmasıdır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerin EKİPNET sistemine kayıt yaptırması zorunludur. Yetkili kişi gerekli eğitim ve şartları sağladıktan sonra sistem üzerinden kalıcı kayıt numarası almakta ve gerçekleştirdiği periyodik kontrollerde bu kayıt numarası kullanılmaktadır.
EKİPNET, iş ekipmanlarının periyodik kontrollerini yapmaya yetkili kişilerin kayıt ve takibine ilişkin Bakanlık sistemidir. Güncel uygulamada EKİPNET işlevleri İSG-KATİP içerisinde yürütülmektedir.
Buradaki temel amaç, her mühendis veya teknik personelin herhangi bir iş ekipmanına ilişkin periyodik kontrol raporu hazırlayabilmesini engellemek ve mesleki yeterlilik, ilgili branş, eğitim ve yetkilendirme şartlarını kontrol altında tutmaktır.
Dolayısıyla yalnızca kişinin mühendis olması, tek başına bütün ekipmanların periyodik muayenesini yapabileceği anlamına gelmez.
Örneğin;
Basınçlı kap ve tesisatlarda ilgili teknik branşın,
Kaldırma ve iletme ekipmanlarında ilgili yetkinliğin,
Elektrik tesisatlarında elektrik alanındaki yetkinliğin,
Topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatlarında ilgili elektrik yetkisinin
dikkate alınması gerekir.
Bakanlığın açıklamasında da farklı ekipman ve tesisat grupları için yetkili meslek unvanlarının ayrı ayrı tanımlandığı görülmektedir.
Bir işletme periyodik kontrol hizmeti satın alırken yalnızca fiyatı değerlendirmemelidir.
Asıl soru şudur:
Kontrolü kim yapacak ve bu kişi ilgili ekipman için yetkili mi?
Periyodik kontrol raporunda kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin adı, soyadı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası yer almalıdır. Güncel düzenlemede yetkili kişinin raporu imzalaması da raporun geçerliliği açısından açık şekilde düzenlenmiştir.
Bu nedenle Çeşme’de bir işletmenin;
“Mühendis geliyor, kontrolü yapıyor ve raporu veriyor.”
demesi tek başına yeterli değildir.
Mühendisin hangi ekipman gruplarında yetkili olduğu ve EKİPNET kaydının bulunup bulunmadığı önem taşır.
Periyodik muayene hizmeti almadan önce şu bilgiler sorgulanabilir:
Kontrolü yapacak kişinin mesleği nedir?
Kontrol edilecek ekipman hangi gruba girmektedir?
Bu ekipman için ilgili teknik yetkinlik mevcut mudur?
Yetkili kişinin EKİPNET kayıt numarası var mıdır?
Gerekli İSG-KATİP sözleşmesi yapılacak mıdır?
Rapor Bakanlık tarafından belirlenen format ve kriterlere uygun hazırlanacak mıdır?
Muayene ve test sonuçları raporda açıkça gösterilecek midir?
Tespit edilen uygunsuzluklar raporda belirtilmiş midir?
Bu sorular, işletmenin yalnızca bir belge satın almak yerine geçerli ve teknik açıdan izlenebilir bir periyodik kontrol hizmeti almasına yardımcı olur.
Çeşme’de işletmelerin kullandığı ekipmanların niteliği sektöre göre değişmektedir. Oteller, restoranlar, depolar, atölyeler, ticari işletmeler, teknik servisler ve sanayi işletmelerinde farklı ekipman grupları bulunabilir.
Örneğin;
Forklift
Gezer vinç
Monoray vinç
Mobil vinç
Caraskal
Platform
Araç kaldırma lifti
Transpalet
İstif makineleri
Diğer kaldırma ve iletme ekipmanları
ilgili mevzuat ve ekipmanın teknik özellikleri kapsamında değerlendirilir.
Bu ekipmanların kontrolünde yalnızca dış görünüşe bakılması yeterli değildir. Taşıma kapasitesi, mekanik aksam, halat veya zincirler, kancalar, fren sistemi, limit düzenekleri, hidrolik sistemler, güvenlik tertibatları ve gerekli durumlarda yük testleri değerlendirilir.
Kontrolün kapsamı ekipmanın tipine, üretici bilgilerine, ilgili standarda ve uygulanabilir mevzuata göre belirlenir.
Çeşme’de işletmelerde karşılaşılabilecek diğer önemli ekipman grubu basınçlı sistemlerdir.
Bunlar arasında;
Hava tankları
Kompresörler
Kazanlar
Genleşme tankları
Hidrofor basınç tankları
Sıcak su sistemleri
Buhar sistemleri
Diğer basınçlı kap ve tesisatlar
bulunabilir.
Bu ekipmanlarda basınç göstergeleri, emniyet donanımları, bağlantılar, korozyon, ekipman gövdesi, tesisat bağlantıları ve uygulanabilir test yöntemleri değerlendirilir.
Kontrolün yalnızca manometrenin çalışıp çalışmadığına bakılarak tamamlanması doğru bir periyodik muayene yaklaşımı değildir.
Elektrik tesisatları da ayrı bir teknik değerlendirme gerektirir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın güncel açıklamasında elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma tesisatı, transformatör, jeneratör ve benzeri elektrikle ilgili tesisatların yetkili elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri ve mevzuatta belirtilen diğer yetkili teknik personel tarafından kontrol edilebildiği belirtilmektedir.
Çeşme’de elektrik tesisatı kontrolünün kapsamına, uygulamaya göre;
Elektrik panoları
Koruma düzenekleri
Kablolar ve bağlantılar
Topraklama sistemi
Koruyucu iletkenler
Kaçak akım koruma düzenekleri
Elektriksel ölçümler
Transformatörler
Jeneratör tesisatı
Yıldırımdan korunma sistemi
gibi unsurlar girebilir.
Burada da önemli olan, her elektrik kontrolünün aynı kapsamda değerlendirilmemesidir. Yapılacak ölçüm ve testler tesisatın özelliklerine ve uygulanabilir kriterlere göre belirlenmelidir.
Periyodik kontrol raporunda yetkili kişinin kim olduğunun açıkça anlaşılabilmesi gerekir.
Güncel düzenlemede periyodik kontrolü yapmaya yetkili kişinin;
Adı ve soyadı
Mesleği
EKİPNET kayıt numarası
İmzası
gibi bilgileri raporda yer alır.
Bu nedenle işletmenin elindeki raporda yalnızca bir isim ve imza bulunması yeterli bir güvence olarak görülmemelidir.
Özellikle çok sayıda ekipmanın bulunduğu işletmelerde raporların arşivlenmesi ve hangi ekipmanın hangi yetkili kişi tarafından hangi tarihte kontrol edildiğinin izlenebilir olması önemlidir.
EKİPNET numarası kadar önemli bir diğer konu da İSG-KATİP sözleşmesidir.
23 Aralık 2025 tarihinde yapılan yönetmelik değişikliği sonrasında işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında, periyodik kontrol hizmeti gerçekleştirilmeden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenmesi ve karşılıklı olarak onaylanması öngörülmüştür. Bakanlık ayrıca sözleşme olmadan düzenlenen periyodik kontrol raporlarının geçersiz olduğunu açıkça belirtmektedir.
Bu nedenle Çeşme’de periyodik kontrol hizmeti alacak işletmenin şu iki konuyu birbirinden ayırmaması gerekir:
EKİPNET kayıt numarası:
Kontrolü yapan kişinin yetkilendirme ve kayıt süreciyle ilgilidir.
İSG-KATİP sözleşmesi:
İşveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasındaki hizmet ilişkisinin mevzuata uygun şekilde kurulmasıyla ilgilidir.
İkisi farklı işlemler olmakla birlikte güncel periyodik kontrol sürecinde birlikte değerlendirilmelidir.
Hayır.
Bu konu özellikle işletmeler açısından önemlidir.
Bir kişinin mühendis olması, bütün iş ekipmanlarının periyodik kontrolünü yapabileceği anlamına gelmez.
Bakanlığın güncel açıklamalarında ekipmanın niteliğine göre yetkili meslek grupları tanımlanmaktadır. Örneğin basınçlı kap ve tesisatlar ile elektrik tesisatlarının yetkili kişilerinin kapsamı aynı değildir.
Bu nedenle Çeşme’de bir işletmede hem forklift hem hava tankı hem de elektrik tesisatı bulunuyorsa, bunların tamamının aynı kişinin yetki kapsamına girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Doğru yaklaşım:
Ekipman → teknik grup → yetkili meslek → EKİPNET yetkisi → kontrol → raporlama
şeklinde ilerlemektir.
Periyodik kontrolün amacı yalnızca işletmeye bir belge vermek değildir.
Kontrol sırasında ekipmanın teknik durumu değerlendirilir ve uygulanabilir kriterlere göre sonuç oluşturulur.
Örneğin bir forkliftte;
Çatallar,
Mast sistemi,
Zincirler,
Hidrolik sistem,
Frenler,
Direksiyon,
Lastikler,
Güvenlik tertibatları
incelenebilir.
Bir hava tankında ise;
Tankın fiziksel durumu,
Korozyon,
Manometre,
Emniyet ventili,
Bağlantılar,
Basınçla ilişkili güvenlik unsurları
değerlendirilebilir.
Elektrik tesisatında ise yapılan ölçüm ve testlerin sonuçları dikkate alınır.
Dolayısıyla kaliteli bir periyodik muayene, ekipmanı görmek + teknik kriterleri uygulamak + ölçüm/test yapmak + sonucu değerlendirmek + raporlamak bütününden oluşur.
Periyodik kontrol sırasında eksiklik veya uygunsuzluk tespit edilmesi, raporun olumsuz çıkması anlamına gelebilir.
Güncel düzenlemede Bakanlık tarafından yayımlanan rapor ve kriterlerde belirtilen durumlara göre kusurların derecelendirilmesine ilişkin hükümler bulunmaktadır. Ağır kusur tespit edilen ekipmanların, tespit edilen kusurlar giderilmeden çalıştırılamayacağı belirtilmektedir.
Bu nedenle işletmenin amacı sadece:
“Raporumuz temiz çıksın.”
olmamalıdır.
Doğru amaç:
“Ekipmanımızın güvenli kullanım açısından gerçek durumunu öğrenelim ve gerekli düzeltmeleri yapalım.”
olmalıdır.
Periyodik muayene sırasında tespit edilen uygunsuzluklar işletmenin bakım, onarım ve iş güvenliği süreçlerine teknik veri sağlar.
Çeşme’de özellikle konaklama işletmelerinde çok farklı teknik sistemler aynı tesis içerisinde bulunabilir.
Bir otelde;
Jeneratör
Elektrik panoları
Topraklama sistemi
Paratoner
Kompresör
Hidrofor
Basınçlı kaplar
Kazan
Yangın tesisatı
Mutfak ekipmanları
Kaldırma ekipmanları
Havalandırma sistemleri
gibi çok sayıda teknik ekipman bulunabilir.
Burada bütün sistemleri tek başlık altında değerlendirmek yerine her ekipmanın kendi teknik niteliğine göre kontrol edilmesi gerekir.
Örneğin yangın tesisatının kontrolü ile forklift muayenesi aynı teknik işlem değildir. Elektrik tesisatı kontrolü ile hava tankı kontrolü de aynı yetkinlik ve yöntemle yapılmaz.
Bu nedenle büyük işletmelerde ekipman envanteri çıkarılarak hangi ekipmanın hangi yetkili kişi tarafından kontrol edileceğinin belirlenmesi daha sağlıklı bir yöntemdir.
Çeşme’de sanayi ve atölye işletmelerinde ise kaldırma ekipmanları, kompresörler, hava tankları, makine ve tezgâhlar, elektrik tesisatları ve çeşitli yardımcı sistemler bulunabilir.
Özellikle forklift, vinç, kompresör ve basınçlı kap gibi ekipmanlarda kullanım koşullarının değişmesi, darbe, aşınma, korozyon veya yoğun çalışma gibi faktörler teknik durumun yeniden değerlendirilmesini önemli hale getirir.
Periyodik muayene sırasında ekipmanın yalnızca çalışıyor olması yeterli kabul edilmez.
Çalışıyor olmak ile güvenli çalışma şartlarını sağlamak aynı şey değildir.
Bir ekipman çalışabilir ancak fren sistemi, emniyet tertibatı, bağlantıları, taşıma kapasitesi veya başka bir kritik teknik unsur açısından uygunsuzluk taşıyabilir.
İşletmelerin sık yaptığı hatalardan biri periyodik kontrol ile bakımı aynı işlem olarak değerlendirmektir.
Bakım, ekipmanın çalışma performansını ve sürekliliğini korumaya yönelik işlemleri kapsar.
Periyodik kontrol ise ilgili ekipmanın veya tesisatın mevzuat, standart, üretici kriterleri ve uygulanabilir teknik şartlar doğrultusunda değerlendirilerek raporlanmasıdır.
Bu iki süreç birbirinin alternatifi değildir.
Örneğin bir forkliftin bakımı yapılmış olabilir. Ancak bu durum periyodik kontrol ihtiyacını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde periyodik kontrol sırasında bir uygunsuzluk tespit edilmesi, gerekli bakım veya onarımın ayrıca yapılmasını gerektirebilir.
Profesyonel bir süreç genel olarak şu aşamalardan oluşur:
İşletmede bulunan iş ekipmanları ve tesisatlar belirlenir.
Ekipmanların hangi kontrol grubuna girdiği değerlendirilir.
Kontrolü yapacak kişinin ilgili ekipman için mevzuata uygun mesleki yetkinliği ve EKİPNET kaydı değerlendirilir.
Güncel mevzuata uygun şekilde gerekli sözleşme işlemleri gerçekleştirilir.
Ekipman fiziksel olarak incelenir ve gerekli ölçüm/testler uygulanır.
Tespit edilen durumlar teknik kriterlere göre değerlendirilir.
Kontrol sonuçları, kullanılan yöntem ve gerekli teknik bilgiler rapora işlenir.
Tespit edilen eksikliklerin giderilmesi ve ekipmanın güvenli kullanım şartlarının yeniden değerlendirilmesi sağlanır.
Periyodik kontrol hizmetinde en ucuz teklif her zaman en doğru seçenek olmayabilir.
İşletmenin şu konulara dikkat etmesi gerekir:
Yetkili kişi:
Kontrolü gerçekleştirecek kişinin ilgili ekipman için yetkili olması gerekir.
EKİPNET kaydı:
Yetkili kişinin EKİPNET kayıt numarası bulunmalıdır.
İSG-KATİP:
Gerekli sözleşme süreci mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmelidir.
Teknik kapsam:
Sadece görsel inceleme yerine ekipmana uygun muayene, ölçüm ve testler uygulanmalıdır.
Rapor kalitesi:
Rapor, ekipmanın teknik bilgilerini ve kontrol sonuçlarını anlaşılır biçimde göstermelidir.
İzlenebilirlik:
Hangi ekipmanın ne zaman ve kim tarafından kontrol edildiği takip edilebilmelidir.
Uygunsuzlukların açıklanması:
Tespit edilen eksiklikler açık ve teknik olarak anlaşılır şekilde belirtilmelidir.
Periyodik kontrol hizmetinde güvenilirliğin temel unsurlarından biri, kontrolün mevzuatta belirtilen yetkinliklere sahip ve EKİPNET kaydı bulunan yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilmesidir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerin EKİPNET'e kayıt yaptırmasını zorunlu tutmakta ve eğitim/yetkilendirme sürecini bu sistem üzerinden takip etmektedir.
Bu nedenle Çeşme’de periyodik muayene hizmeti alacak işletmeler için yalnızca “rapor veriliyor mu?” sorusu yeterli değildir.
Daha doğru sorular şunlardır:
Kontrolü kim yapıyor?
Hangi ekipmanlar için yetkili?
EKİPNET kayıt numarası nedir?
İSG-KATİP sözleşmesi yapılıyor mu?
Hangi standart ve teknik kriterler kullanılıyor?
Muayene ve test sonuçları raporda gösteriliyor mu?
Bu sorulara açık cevap veren bir hizmet süreci, işletmenin hem teknik hem de mevzuat açısından daha sağlıklı hareket etmesini sağlar.
Çeşme’de forklift, vinç, platform, kompresör, hava tankı, kazan, hidrofor, elektrik tesisatı, topraklama, paratoner, transformatör ve diğer iş ekipmanlarının kontrolü planlanırken ekipmanın türü ile kontrolü gerçekleştirecek yetkili kişinin branş ve EKİPNET yetkisinin eşleştirilmesi ilk adımlardan biri olmalıdır.