Denizli’de tekstil fabrikaları, organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren üretim tesisleri, dokuma ve konfeksiyon işletmeleri, makine imalatçıları, bakım atölyeleri, gıda işletmeleri, depolar ve farklı sanayi kuruluşlarında basınçlı hava sistemleri üretimin önemli bir parçasıdır.
Kompresör tarafından üretilen basınçlı hava, hava tankında depolanarak üretim hattına aktarılır. Ancak bu sistem yalnızca kompresörden oluşmaz. Kompresör, hava tankı, bağlantılar, basınç göstergeleri, emniyet ekipmanları ve sistemin çalışma koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle Denizli basınçlı kaplar ve kompresör periyodik muayene hizmeti, sadece kompresörün çalışıp çalışmadığının kontrol edilmesi değildir.
Asıl amaç, basınç altında çalışan ekipmanların güvenli kullanım açısından teknik durumunun değerlendirilmesi ve kontrol sonucunun mevzuata uygun şekilde kayıt altına alınmasıdır.
Basınçlı kaplar, içerisinde atmosfer basıncından farklı bir basınç bulunan ve bu basıncı taşıyabilecek şekilde tasarlanmış ekipmanlardır.
İşletmelerde en sık karşılaşılan basınçlı ekipmanlardan biri hava tanklarıdır.
Kompresörün ürettiği basınçlı hava doğrudan üretim hattına gönderilebildiği gibi bir hava tankında depolanabilir. Hava tankı;
basınçlı havanın depolanmasını,
sistemdeki basınç dalgalanmalarının azaltılmasını,
kompresörün daha dengeli çalışmasını,
ihtiyaç anında basınçlı hava kullanılmasını
sağlayan sistemin önemli parçalarından biridir.
Ancak tankın basınç altında çalışması nedeniyle teknik güvenliğinin düzenli olarak değerlendirilmesi gerekir.
İşletmenin kullandığı ekipmana göre periyodik kontrol kapsamında değerlendirilebilecek basınçlı ekipmanlar değişebilir.
Bunlar arasında;
hava tankları,
kompresör hava tankları,
basınçlı hava tankları,
hidrofor tankları,
genleşme tankları,
kazanlar,
buhar kazanları,
sıcak su kazanları,
otoklavlar,
bazı basınçlı proses ekipmanları
bulunabilir.
Ancak bir ekipmanın yalnızca “tank” veya “kazan” olarak adlandırılması kontrol kapsamını belirlemek için yeterli değildir. Ekipmanın teknik özellikleri ve tabi olduğu mevzuat dikkate alınmalıdır.
Kompresörler üretim tesislerinde uzun süre ve yüksek çalışma yoğunluğunda kullanılabilir.
Özellikle tekstil fabrikalarında basınçlı hava sistemi;
pnömatik makinelerde,
otomasyon sistemlerinde,
valflerde,
üretim ekipmanlarında,
temizlik işlemlerinde,
çeşitli pnömatik el aletlerinde
kullanılabilir.
Kompresör sisteminin yoğun çalışması, basınçlı ekipmanların sürekli yük altında bulunmasına neden olur.
Bu nedenle sistemin yalnızca çalışıyor olması güvenli olduğu anlamına gelmez.
İşletmelerde sık karşılaşılan yanlışlardan biri kompresör ile hava tankının aynı ekipman olarak düşünülmesidir.
Kompresör, havayı sıkıştırarak basınçlı hava üreten ekipmandır.
Hava tankı ise üretilen basınçlı havanın depolandığı basınçlı kaptır.
Dolayısıyla bir işletmede kompresörün bakımının yapılmış olması, hava tankının periyodik kontrolünün yapıldığı anlamına gelmez.
İki ekipmanın teknik işlevi farklıdır ve kontrol kapsamında farklı değerlendirmeler yapılabilir.
Hava tankının kontrolünde ekipmanın teknik özelliklerine göre farklı noktalar değerlendirilir.
Genel olarak;
tankın kimlik bilgileri,
kapasitesi,
çalışma basıncı,
tasarım bilgileri,
manometre,
emniyet ventili,
bağlantılar,
dış yüzey,
korozyon,
deformasyon,
kaynak bölgeleri,
bağlantı elemanları,
drenaj sistemi
gibi unsurlar incelenebilir.
Basınçlı kabın yalnızca dış görünüşünün kontrol edilmesi yeterli değildir.
Kontrol yöntemi ekipmanın özelliklerine ve ilgili teknik kriterlere göre belirlenmelidir.
Basınçlı hava sistemlerinde nem önemli bir konudur.
Havanın sıkıştırılması ve sistem içerisinde oluşan yoğuşma nedeniyle tank içerisinde su birikmesi meydana gelebilir.
Drenajın yeterli yapılmaması durumunda tank içerisinde korozyon oluşabilir.
Dışarıdan sağlam görünen bir tankın iç yüzeyinde zaman içerisinde korozyon meydana gelmiş olabilir.
Bu nedenle basınçlı kapların teknik değerlendirmesinde korozyon ihtimali göz ardı edilmemelidir.
Emniyet ventili, basınçlı sistemlerde önemli güvenlik elemanlarından biridir.
Sistemde basıncın izin verilen sınırların üzerine çıkması durumunda ilgili güvenlik fonksiyonunun devreye girmesi gerekir.
Bu nedenle emniyet ventilinin;
mevcut olması,
ekipmana uygun olması,
teknik durumunun değerlendirilmesi,
çalışma özelliklerinin uygunluğu
önemlidir.
Emniyet ekipmanının bulunması tek başına yeterli değildir. İşlevinin ve uygunluğunun ilgili kontrol kriterleri kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Operatörün tank içerisindeki basıncı takip edebilmesi için basınç göstergelerinin doğru ve okunabilir olması gerekir.
Kontrol sırasında manometrenin;
okunabilirliği,
fiziksel durumu,
bağlantısı,
basınç aralığı,
ekipmana uygunluğu
gibi konular değerlendirilir.
Basınç göstergesinin yanlış değer göstermesi, operatörün ekipmanın çalışma durumu hakkında yanlış bilgi edinmesine neden olabilir.
Kompresör kontrolü sırasında yalnızca motorun çalışmasına bakılması doğru bir yaklaşım değildir.
Sistemin yapısına göre;
kompresör gövdesi,
basınç üretim sistemi,
bağlantılar,
basınç göstergeleri,
emniyet ekipmanları,
hava tankı,
bağlantı boruları,
kontrol sistemi
birlikte değerlendirilir.
Burada kompresörün bakım işlemleri ile periyodik kontrol işleminin birbirinden farklı olduğu özellikle dikkate alınmalıdır.
Denizli'de tekstil sektöründe üretim süreçleri çoğu zaman yoğun ve kesintisiz çalışma gerektirir.
Bir üretim tesisinde basınçlı hava sistemi;
üretim makinelerinin pnömatik bölümlerinde,
otomasyon sistemlerinde,
hava ile çalışan aktüatörlerde,
kontrol sistemlerinde,
bakım ekipmanlarında
kullanılabilir.
Basınçlı hava sistemindeki sorunlar yalnızca güvenlik açısından değil, üretim sürekliliği açısından da önem taşıyabilir.
Örneğin hava tankında basınç problemi veya kompresör sisteminde meydana gelen bir arıza üretim hattının durmasına neden olabilir.
Ancak periyodik kontrolün amacı üretim verimliliğini ölçmek değil, ekipmanın mevzuat ve teknik kriterler açısından güvenli kullanım durumunu değerlendirmektir.
Organize sanayi bölgelerinde farklı sektörlerde faaliyet gösteren işletmelerde basınçlı ekipmanların kullanım alanları değişmektedir.
Makine üretim tesislerinde pnömatik sistemler kullanılırken tekstil işletmelerinde üretim makineleri için basınçlı hava gerekebilir.
Gıda işletmeleri, bakım atölyeleri ve diğer üretim tesislerinde de farklı basınçlı ekipmanlar bulunabilir.
Bu nedenle kontrol öncesinde işletmenin ekipman envanterinin çıkarılması önemlidir.
Örneğin işletmede;
2 kompresör + 2 hava tankı + hidrofor + genleşme tankı
bulunuyorsa, yalnızca kompresörün kontrol edilmesi işletmedeki tüm basınçlı ekipmanların kontrol edildiği anlamına gelmez.
Bir basınçlı kabın dış yüzeyinin sağlam görünmesi, ekipmanın bütün teknik risklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Basınçlı kapların değerlendirilmesinde ekipmanın;
kullanım geçmişi,
basınç değerleri,
malzeme özellikleri,
korozyon durumu,
teknik dokümanları,
önceki kontrol sonuçları
gibi bilgiler önem taşıyabilir.
Gerekli durumlarda uygulanacak kontrol yöntemi, ekipmanın özellikleri ve ilgili mevzuat ile standartlar dikkate alınarak belirlenmelidir.
Basınçlı ekipmanların kontrolünde test yöntemi ekipmanın türüne, standardına ve mevzuattaki kriterlere göre değerlendirilir.
Bazı durumlarda hidrostatik test gündeme gelebilir.
Ancak her ekipmana gelişigüzel şekilde aynı testin uygulanması doğru değildir.
Testin;
ekipmanın tasarım özelliklerine,
çalışma basıncına,
teknik dokümanlarına,
ilgili standarda,
mevzuata
uygun şekilde planlanması gerekir.
Bu nedenle “her hava tankına aynı test yapılır” şeklinde genel bir yaklaşım teknik olarak doğru değildir.
Kompresörün yağ değişimi yapılmış olabilir.
Filtreleri yenilenmiş olabilir.
Kayışları değiştirilmiş olabilir.
Motor bakımı yapılmış olabilir.
Bunların tamamı bakım faaliyetidir.
Periyodik kontrol ise ekipmanın ilgili mevzuat ve teknik kriterler çerçevesinde değerlendirilmesidir.
Dolayısıyla bakım formu ile periyodik kontrol raporu aynı belge değildir.
İşletmeler bu iki süreci birbirine karıştırmamalıdır.
Sahadaki ekipmanın durumuna göre farklı uygunsuzluklarla karşılaşılabilir.
Örneğin;
emniyet ventilindeki sorunlar,
manometre uygunsuzlukları,
korozyon,
tank üzerinde deformasyon,
bağlantı problemleri,
etiket bilgilerinin eksikliği,
teknik bilgilerle saha bilgilerinin uyuşmaması,
bakım eksiklikleri,
drenaj problemleri
teknik değerlendirme gerektirebilir.
Her uygunsuzluğun aynı seviyede olmadığı unutulmamalıdır.
Uygunsuzluğun ekipmanın güvenli çalışmasına etkisi değerlendirilerek ilgili kontrol kriterlerine göre raporlama yapılmalıdır.
Basınçlı ekipmanın geçmiş kontrol raporlarının incelenmesi, ekipmanın teknik geçmişinin takip edilmesini kolaylaştırır.
Önceki kontrolde korozyon, emniyet ventili, manometre veya başka bir teknik uygunsuzluk belirtilmişse yeni kontrolde bu durumun giderilip giderilmediği değerlendirilmelidir.
Bu nedenle her yıl sadece yeni bir belge oluşturmak yerine ekipmanın geçmişinin takip edilmesi daha sağlıklı bir kontrol yaklaşımıdır.
Hizmet ihtiyacı işletmenin kullandığı ekipmana göre değişmekle birlikte;
tekstil fabrikaları,
organize sanayi işletmeleri,
makine imalat tesisleri,
metal işletmeleri,
gıda üretim tesisleri,
otomotiv yan sanayi,
bakım atölyeleri,
depolar,
üretim tesisleri,
oteller,
büyük işletmeler
gibi birçok işletmede basınçlı ekipman bulunabilir.
Özellikle kompresör bulunan işletmelerde hava tankının da ayrıca değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Denizli merkez ve ilçelerinde faaliyet gösteren işletmelerin kullandığı basınçlı ekipmanlar, ekipmanın türüne ve tabi olduğu teknik kriterlere göre değerlendirilir.
Merkezefendi ve Pamukkale'nin yanı sıra Honaz, Sarayköy, Çivril, Tavas, Acıpayam, Buldan ve diğer ilçelerde bulunan sanayi ve üretim tesisleri için kontrol planlaması yapılabilir.
Özellikle OSB ve fabrika sahalarında birden fazla basınçlı ekipman bulunduğundan, kontrol öncesinde ekipman listesinin oluşturulması süreci kolaylaştırır.
Güncel mevzuat kapsamında periyodik kontrol hizmetlerinin yalnızca sahada teknik inceleme yapılmasından ibaret olmadığı dikkate alınmalıdır.
İşveren ile yetkili periyodik kontrol yapacak kişi arasındaki İSG-KATİP sürecinin ilgili kurallara uygun şekilde yürütülmesi gerekir.
Yetkili kişinin EKİPNET kaydı ve rapor üzerinde bulunması gereken bilgiler de kontrol sürecinin önemli parçalarıdır.
Hazırlanan raporun ekipmanla ilişkilendirilebilir, izlenebilir ve mevzuata uygun olması gerekir.
Raporun içeriği ekipmana ve uygulanan kontrol kriterlerine göre değişebilmekle birlikte genel olarak;
işletme bilgileri,
ekipman bilgileri,
marka/model,
seri numarası,
kapasite,
çalışma basıncı,
kontrol tarihi,
kullanılan yöntem,
kontrol sonuçları,
tespit edilen uygunsuzluklar,
yetkili kişinin bilgileri,
EKİPNET bilgileri
gibi teknik ve izlenebilirlik sağlayan bilgiler yer alabilir.
Raporun yalnızca “uygun” ibaresinden oluşması beklenmemelidir.
Kontrolün nasıl yapıldığı ve ekipmanın hangi teknik kriterlere göre değerlendirildiği önemlidir.
Denizli basınçlı kap ve kompresör periyodik muayene fiyatları ekipmanın sayısına ve özelliklerine göre değişebilir.
Tek bir kompresör ile çok sayıda kompresör ve hava tankının bulunduğu fabrika aynı kapsamda değerlendirilmez.
Fiyatlandırmada;
ekipman sayısı,
ekipman türü,
kapasite,
çalışma basıncı,
tesisin konumu,
erişim şartları,
kontrol kapsamı,
gerekli testler,
aynı tesiste kontrol edilecek diğer ekipmanlar
gibi faktörler dikkate alınabilir.
Bu nedenle teklif aşamasında ekipmanın marka/model bilgisi, kapasitesi, adet bilgisi ve mümkünse önceki kontrol raporunun paylaşılması daha sağlıklı değerlendirme yapılmasını sağlar.
CNS Periyodik Kontrol, Denizli'deki işletmelerin basınçlı kap ve kompresör sistemlerinin periyodik kontrol süreçlerini ekipmanın teknik özelliklerine göre planlar.
Kontrol sırasında yalnızca kompresörün çalışmasına değil, kontrol kapsamına giren basınçlı ekipmanın güvenli kullanımını etkileyen teknik unsurlara bakılır.
Özellikle fabrika ve OSB işletmelerinde birden fazla ekipmanın bulunduğu durumlarda ekipman envanterinin doğru oluşturulması, önceki raporların incelenmesi ve kontrol sonuçlarının izlenebilir şekilde raporlanması önem taşır.
Kompresör periyodik kontrolü ile hava tankı kontrolü aynı mıdır?
Hayır. Kompresör ve hava tankı farklı ekipmanlardır. Kontrol kapsamı ekipmanın teknik yapısına ve ilgili mevzuata göre ayrı şekilde değerlendirilir.
Hava tankı basınçlı kap mıdır?
Hava tankları basınçlı hava depolamak amacıyla kullanılan basınçlı ekipmanlardır ve tabi oldukları mevzuat kapsamında periyodik kontrol gereklilikleri bulunabilir.
Kompresör bakımını yaptırmak periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım ve periyodik kontrol farklı işlemlerdir.
Hava tankında emniyet ventili kontrol edilir mi?
Ekipmanın yapısına ve ilgili kontrol kriterlerine göre emniyet ekipmanları değerlendirilir.
Basınçlı kap kontrolünde manometreye bakılır mı?
Evet. Basınç göstergesinin ekipmana uygunluğu, fiziksel durumu ve ilgili kontrol kriterleri kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Hava tankında korozyon önemli midir?
Evet. Özellikle basınçlı hava sistemlerinde oluşabilecek yoğuşma nedeniyle korozyon önemli bir teknik değerlendirme konusudur.
Hidrostatik test her hava tankında yapılır mı?
Test yöntemi ekipmanın özelliklerine, ilgili mevzuata, standarda ve teknik gerekliliklere göre belirlenir. Her ekipmana otomatik olarak aynı test uygulanmaz.
Denizli'de kompresör ve hava tankı kontrolü nerelerde yapılır?
Denizli merkez ve ilçelerinde bulunan fabrika, OSB, tekstil işletmesi, üretim tesisi, atölye, depo ve diğer işletmelerde ekipmanın özelliklerine göre kontrol planlaması yapılabilir.
Periyodik kontrol raporu ne kadar önemlidir?
Rapor, ekipmanın kontrol durumunun ve teknik bulguların kayıt altına alınmasını sağlar. Bu nedenle raporun yetkili kişi tarafından ve güncel mevzuata uygun şekilde hazırlanması önemlidir.
İSG-KATİP süreci gerekli midir?
Güncel mevzuat kapsamında periyodik kontrol hizmetlerinde işveren ile yetkili kişi arasındaki İSG-KATİP sürecinin ilgili kurallara uygun şekilde yürütülmesi gerekir.