Elektrik tesisatlarında bulunan topraklama sistemi ile yıldırımdan korunma sistemleri, işletmelerin elektriksel güvenlik altyapısının önemli parçalarıdır. Ancak bu sistemlerin tesis edilmiş olması, teknik açıdan uygun şekilde çalıştığını tek başına göstermez.
Bu nedenle Denizli topraklama ölçümü ve Denizli paratoner ölçümü, özellikle fabrika, üretim tesisi, depo, atölye, ticari işletme ve elektrik tesisatı bulunan yapılarda düzenli olarak değerlendirilmesi gereken teknik çalışmalardır.
Topraklama ölçümünde amaç, tesisin topraklama düzeninin teknik durumunu ölçüm sonuçları üzerinden ortaya koymaktır.
Paratoner ölçümünde ise yalnızca çatıdaki yakalama ucuna bakılmaz. Yıldırımdan korunma sisteminin;
Yakalama sistemi → İniş iletkenleri → Test bağlantıları → Topraklama sistemi
bütünlüğü değerlendirilir.
Bu nedenle topraklama ve paratoner ölçümü birbirine bağlı konular olmakla birlikte aynı ölçüm değildir.
Topraklama, elektrik tesisatında belirli hata ve kaçak durumlarında elektriksel güvenliğin sağlanmasına yardımcı olan koruma düzenlerinden biridir.
Bir işletmede tesisin yapısına göre farklı topraklama sistemleri bulunabilir.
Örneğin:
Ana topraklama
Elektrik pano topraklaması
Makine gövde topraklaması
Eşpotansiyel bağlantılar
Yıldırımdan korunma sistemi topraklaması
Fonksiyonel topraklama sistemleri
aynı işletmede farklı amaçlarla bulunabilir.
Denizli topraklama ölçümü yapılırken öncelikle tesisin topraklama yapısı belirlenmelidir. Ardından uygulanabilir ölçüm yöntemi ve teknik kriterler doğrultusunda ölçümler gerçekleştirilir.
İşletmenin elektrik tesisatına göre ölçüm ve kontroller kapsamında farklı noktalar bulunabilir.
Elektrik tesisatının ana topraklama bağlantısı değerlendirilir.
Ana ve tali elektrik panolarının koruma iletkenleri ve topraklama bağlantıları tesisin yapısına göre incelenebilir.
Metal gövdeli makinelerin koruma iletkenleri ve bağlantıları kontrol kapsamında değerlendirilebilir.
Tesis içerisinde bulunan iletken metal bölümlerin elektriksel güvenlik amacıyla oluşturulan bağlantıları değerlendirilir.
Paratoner veya diğer yıldırımdan korunma sistemlerinin topraklama düzeni ayrıca değerlendirilir.
Burada önemli nokta şudur:
Her topraklama noktası aynı amaçla kullanılmaz ve her ölçüm sonucu aynı şekilde yorumlanmaz.
Topraklama ölçümünün işletme açısından en önemli çıktılarından biri topraklama ölçüm raporudur.
Raporda ölçümün kapsamına göre;
İşletme adı
Tesis adresi
Ölçüm tarihi
Ölçüm cihazı
Cihaz bilgileri
Ölçüm yöntemi
Ölçüm noktası
Ölçüm sonucu
Topraklama sistemi bilgileri
Teknik değerlendirme
Ölçümü gerçekleştiren kişinin bilgileri
yer alabilir.
Özellikle fabrikalarda ve büyük işletmelerde hangi ölçümün hangi noktaya ait olduğunun açıkça belirtilmesi teknik takip açısından önemlidir.
Topraklama ölçümünde en sık yapılan hatalardan biri, bütün tesisler için tek bir direnç değerinin geçerli olduğunu düşünmektir.
Oysa ölçüm sonucu değerlendirilirken;
Elektrik tesisatının türü
Topraklama düzeni
Şebeke sistemi
Koruma yöntemi
Tesisin kullanım amacı
İlgili mevzuat
Uygulanabilir standartlar
birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle “topraklama mutlaka şu değerin altında olmalıdır” şeklindeki genellemeler her tesis için doğru kabul edilmemelidir.
Önemli olan ölçüm sonucunun tesisin teknik yapısıyla birlikte değerlendirilmesidir.
Paratoner, yıldırımdan korunma sistemlerinde kullanılan yöntemlerden biridir. Ancak yıldırımdan korunma sistemi yalnızca çatıda bulunan metal bir uçtan ibaret değildir.
Sistemin yapısına göre;
Yakalama elemanları
İniş iletkenleri
Bağlantı elemanları
Test klemensleri
Topraklama elektrotları
Eşpotansiyel bağlantılar
bulunabilir.
Denizli paratoner ölçümü sırasında sistemin bütünlüğü dikkate alınmalıdır.
Yıldırımdan korunma sisteminin türüne göre;
Çatı üzerindeki yakalama elemanlarının fiziksel durumu ve bağlantıları değerlendirilir.
Yıldırım akımının topraklama sistemine aktarılmasını sağlayan iniş iletkenleri kontrol edilir.
Ölçüm ve kontrol yapılabilen bağlantı noktalarının fiziksel durumu değerlendirilir.
Paratoner sisteminin topraklama bağlantıları ölçüm ve teknik değerlendirmeye tabi tutulur.
Sistemin yapısına göre gerekli eşpotansiyel bağlantılar değerlendirilir.
Dolayısıyla Denizli paratoner ölçümü, yalnızca “paratonerin direncini ölçmek” şeklinde düşünülmemelidir.
Paratoner ölçüm raporu, yıldırımdan korunma sistemine ilişkin yapılan ölçüm ve teknik kontrollerin kayıt altına alınmasını sağlar.
Raporda sistemin kapsamına göre;
Bina veya tesis bilgileri
Paratoner sistemi türü
Ölçüm tarihi
Ölçüm noktaları
Ölçüm yöntemi
Ölçüm cihazı
Ölçüm sonuçları
Topraklama bağlantıları
İniş iletkenleri
Test klemensleri
Tespit edilen eksiklikler
Teknik değerlendirme
yer alabilir.
Bu raporun yalnızca tek bir sayıdan oluşması yerine yapılan çalışmayı ve ölçüm noktalarını açık şekilde göstermesi teknik takip açısından daha değerlidir.
Bu iki işlem sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır.
Topraklama ölçümü, elektrik tesisatındaki topraklama sistemlerinin teknik durumunun değerlendirilmesine yöneliktir.
Paratoner ölçümü ise yıldırımdan korunma sisteminin yakalama, iniş ve topraklama bölümlerinin değerlendirilmesini kapsar.
Bir işletmede hem elektrik tesisatının topraklaması hem de yıldırımdan korunma sistemi bulunabilir.
Bu durumda iki sistem ayrı ayrı değerlendirilirken aralarındaki teknik bağlantılar da tesisin yapısına göre dikkate alınmalıdır.
Fabrikalarda elektrik tesisatının kapsamı küçük işletmelere göre çok daha geniş olabilir.
Bir üretim tesisinde;
Ana dağıtım panoları
Tali panolar
Makineler
Motorlar
Trafolar
Metal konstrüksiyonlar
Kablo tavaları
Eşpotansiyel sistemler
bulunabilir.
Bu nedenle Denizli fabrika topraklama ölçümü sırasında yalnızca ana topraklama elektrodunun ölçülmesiyle yetinilmemeli; tesisin elektriksel yapısı ve koruma düzeni bütün olarak değerlendirilmelidir.
Sanayi tesislerinde yüksek güçte çalışan makineler, motorlar ve dağıtım sistemleri bulunabildiği için topraklama altyapısının düzenli takip edilmesi önemlidir.
Özellikle;
Elektrik panoları
Motorlar
Makine gövdeleri
Trafo sistemleri
Metal kablo kanalları
Kablo tavaları
Eşpotansiyel bağlantılar
tesis yapısına göre değerlendirme kapsamına alınabilir.
Topraklama ölçümü, elektrik tesisatı kontrolünün sadece bir bölümünü oluşturabilir.
Denizli elektrik tesisatı periyodik kontrolü kapsamında tesisin yapısına göre;
Elektrik panoları
Koruma cihazları
Kaçak akım koruma düzenekleri
Kablo bağlantıları
Topraklama
Koruma iletkenleri
Elektriksel bağlantılar
ayrıca değerlendirilebilir.
Bu nedenle işletmelerin “topraklama ölçümümüz yapıldı” ifadesiyle elektrik tesisatının tamamının kontrol edildiğini düşünmemesi gerekir.
Elektrik tesisatlarının ve iş ekipmanlarının teknik kontrollerinde başta 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği olmak üzere uygulanabilir mevzuat ve teknik standartlar dikkate alınmalıdır.
Topraklama tesisatları açısından ilgili elektrik tesisatı ve topraklama mevzuatı ile standartlar; yıldırımdan korunma sistemlerinde ise sistemin türüne uygun teknik standartlar değerlendirilmelidir.
Kontrol ve ölçüm periyodu, bütün işletmeler için tek bir genel süre üzerinden belirlenmemeli; tesisin niteliği ve yürürlükteki hükümler esas alınmalıdır.
Ölçüm yapıldıktan sonra sonuçların kayıt altına alınması, işletmenin teknik geçmişinin takip edilmesine yardımcı olur.
İyi hazırlanmış bir rapor sayesinde;
Hangi tesisin ölçüldüğü
Hangi noktaların kontrol edildiği
Hangi yöntem kullanıldığı
Hangi cihazla ölçüm yapıldığı
Ölçüm sonuçlarının ne olduğu
Hangi eksikliklerin bulunduğu
Teknik değerlendirmenin ne olduğu
anlaşılabilir.
Özellikle fabrikalar ve çok sayıda elektrik panosunun bulunduğu işletmelerde ölçüm noktalarının açıkça tanımlanması önemlidir.
Elektrik tesisindeki topraklama sistemlerinin teknik durumunu belirlemek amacıyla uygun ölçüm yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilen elektriksel ölçüm ve değerlendirmedir.
Yıldırımdan korunma sisteminin topraklama ve ilgili bağlantılarının ölçülmesi ve sistemin teknik durumunun değerlendirilmesidir.
Yapılan ölçümün kapsamına göre ölçüm sonuçlarını ve teknik değerlendirmeyi içeren rapor hazırlanabilir.
Hayır. İki raporun kapsamı yapılan ölçüm ve kontrolün niteliğine göre farklılık gösterir.
Evet. Fabrika ve sanayi tesislerinde elektrik tesisatının yapısına göre topraklama sistemleri ölçüm ve kontrol kapsamında değerlendirilebilir.
Hayır. Yıldırımdan korunma sisteminin yakalama elemanları, iniş iletkenleri, bağlantıları ve topraklama sistemi birlikte değerlendirilmelidir.
Hayır. Topraklama ölçümü elektrik tesisatı kontrolünün belirli bir bölümüdür. Elektrik tesisatı kontrolünün kapsamı daha geniş olabilir.
Denizli topraklama ölçümü, Denizli paratoner ölçümü ve ölçüm raporu hizmetlerinde temel yaklaşım yalnızca bir direnç değeri elde etmek olmamalıdır. Ölçüm noktalarının doğru belirlenmesi, uygun ölçüm yönteminin kullanılması, tesisin topraklama yapısının değerlendirilmesi ve sonuçların teknik raporla kayıt altına alınması gerekir.
Özellikle fabrika, sanayi tesisi, depo, atölye, iş merkezi ve ticari yapılarda topraklama tesisatı ile yıldırımdan korunma sisteminin ayrı ayrı değerlendirilmesi; gerekli durumlarda elektrik tesisatı ve diğer koruma sistemleriyle birlikte ele alınması önemlidir.
Topraklama ölçüm raporu ve paratoner ölçüm raporu, işletmenin teknik kayıtlarının bir parçası olarak saklanmalı; tespit edilen uygunsuzluklar yalnızca raporda bırakılmayıp gerekli düzeltici faaliyetlerle birlikte takip edilmelidir.