Elektrik tesisatı, işyerlerinde çalışanların güvenliği ve kullanılan elektrikli ekipmanların sağlıklı şekilde çalışması açısından kontrol edilmesi gereken temel tesisatlardan biridir. Fabrikalar, atölyeler, depolar, oteller, restoranlar, işletmeler, ticari binalar ve diğer çalışma alanlarında elektrik tesisatının yalnızca kurulmuş olması yeterli değildir. Tesisatın mevcut durumu, koruma düzenekleri, bağlantıları ve elektriksel güvenliği belirli kriterler doğrultusunda kontrol edilmelidir.
Elektrik tesisatları periyodik kontrolü, işyerindeki elektrik tesisatının güvenli çalışma şartları açısından incelenmesi, gerekli ölçüm ve testlerin gerçekleştirilmesi ve sonuçların raporlanması işlemidir.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol olarak elektrik tesisatı periyodik kontrol çalışmalarında işletmenin mevcut elektrik altyapısını, dağıtım panolarını, koruma sistemlerini ve ilgili elektrik tesisatlarını birlikte değerlendiriyoruz.
Elektrik tesisatı kontrolünün kapsamı işletmenin elektrik altyapısına göre değişebilir. Bir fabrikanın elektrik sistemi ile küçük bir işletmenin elektrik tesisatı aynı kapsamda değerlendirilmez.
Kontrol sırasında tesisatın yapısı, kullanılan ekipmanlar ve mevcut riskler dikkate alınarak gerekli inceleme ve ölçümler gerçekleştirilir.
Başlıca kontrol noktaları şunlardır:
Ana elektrik panosu
Tali dağıtım panoları
Sigorta ve koruma elemanları
Kaçak akım koruma düzenekleri
Kablo ve iletken bağlantıları
Pano içi bağlantılar
Elektrik dağıtım hatları
Koruma iletkenleri
Topraklama bağlantıları
Elektrikli ekipmanların besleme bağlantıları
Pano ve dağıtım sistemlerinin genel durumu
Gerektiğinde ilgili elektriksel ölçüm ve testler
Kontrolün amacı yalnızca panoya bakarak görsel bir değerlendirme yapmak değildir. Tesisatın güvenliğini etkileyebilecek elektriksel değerler ve koruma sistemleri de değerlendirilir.
İşyerinin tesisat yapısına ve kontrolün kapsamına göre farklı ölçüm ve testler uygulanabilir.
Bunlar arasında özellikle:
Topraklama ölçümleri:
Elektrik tesisatının topraklama sistemi ve ilgili bağlantıları değerlendirilir.
İzolasyon direnci ölçümü:
Uygun tesisatlarda izolasyon durumunun değerlendirilmesine yönelik ölçümler yapılabilir.
Kaçak akım koruma düzeneklerinin kontrolü:
Kaçak akım koruma cihazlarının çalışma durumu ve uygunluğu değerlendirilir.
Süreklilik ve koruma iletkeni kontrolleri:
Koruma iletkenlerinin bağlantıları ve sürekliliği kontrol edilir.
Pano kontrolleri:
Pano içerisindeki bağlantılar, koruma elemanları, kablo düzeni ve genel elektriksel durum incelenir.
Gerilim ve ilgili elektriksel değerlerin değerlendirilmesi:
Tesisatın yapısına göre gerekli elektriksel ölçümler gerçekleştirilir.
Her işletmede aynı ölçüm listesinin uygulanması doğru değildir. Kontrol kapsamı tesisatın özelliklerine, kullanılan sistemlere ve ilgili kontrol kriterlerine göre belirlenmelidir.
Elektrik tesisatının en önemli bölümlerinden biri dağıtım panolarıdır.
Özellikle fabrikalarda ve yüksek elektrik tüketimi bulunan işletmelerde panolarda meydana gelebilecek gevşek bağlantılar, uygunsuz kablo kesitleri, aşırı ısınma, hatalı koruma elemanı seçimi veya düzensiz bağlantılar elektrik güvenliği açısından ciddi sorunlara neden olabilir.
Periyodik kontrol sırasında panoların mevcut durumu değerlendirilir.
Kontrol kapsamında;
Pano genel yapısı,
Sigortalar,
Şalterler,
Kaçak akım koruma cihazları,
Bara bağlantıları,
Kablo bağlantıları,
Koruma iletkenleri,
Pano içi düzen,
Etiketleme,
Elektriksel koruma sistemi
gibi unsurlar incelenebilir.
Pano içerisinde tespit edilen her uygunsuzluk aynı derecede değerlendirilmez. Tespit edilen durumun tesisatın güvenli çalışmasına etkisi dikkate alınarak değerlendirme yapılmalıdır.
Elektrik tesisatı periyodik kontrolü ile topraklama ölçümü birbiriyle yakından ilişkili olmakla birlikte aynı kavram değildir.
Topraklama sistemi elektrik tesisatının güvenliğinin önemli bir parçasıdır. Bu nedenle elektrik tesisatı kontrolü sırasında topraklama sistemi ve ilgili bağlantılar da tesisatın genel güvenliği açısından değerlendirilir.
İşletmenin ihtiyacına göre topraklama tesisatı periyodik kontrolü ve topraklama ölçümü ayrıca ele alınabilir.
Özellikle fabrika, üretim tesisi, depo, otel, ticari bina ve elektrik altyapısı geniş işletmelerde ana tesisat ile topraklama sisteminin birlikte değerlendirilmesi daha sağlıklı bir kontrol yaklaşımı sağlar.
Yıldırımdan korunma tesisatı da elektrikle ilgili tesisat kontrolleri kapsamında değerlendirilmesi gereken önemli sistemlerden biridir.
Paratoner sistemi, iniş iletkenleri, bağlantılar ve topraklama sistemi birlikte ele alınmalıdır.
Bu nedenle işletmelerde yalnızca “paratoner var mı?” şeklinde bir kontrol yapılması yeterli değildir. Sistemin ilgili bölümlerinin teknik açıdan değerlendirilmesi ve gerekli ölçümlerin gerçekleştirilmesi gerekir.
CNS tarafından ihtiyaç halinde elektrik tesisatı, topraklama ve yıldırımdan korunma sistemleri birlikte değerlendirilerek işletmenin elektriksel güvenliği açısından bütünsel bir kontrol gerçekleştirilebilir.
Fabrikalarda elektrik tesisatı kontrolü daha geniş bir kapsam kazanabilir.
Üretim makineleri, motorlar, elektrik panoları, kompanzasyon sistemleri, trafolar, jeneratörler, dağıtım hatları ve yardımcı tesisler aynı elektrik altyapısının farklı bölümlerini oluşturabilir.
Bu nedenle fabrika elektrik tesisatı kontrolünde yalnızca ana pano üzerinden değerlendirme yapmak yeterli olmayabilir.
Özellikle;
Üretim tesisleri
Organize sanayi bölgelerindeki işletmeler
Tekstil fabrikaları
Gıda üretim tesisleri
Metal işletmeleri
Makine imalat tesisleri
Depolar
Lojistik merkezleri
Oteller
Büyük ticari işletmeler
için elektrik tesisatının kullanım şekline göre kontrol kapsamı oluşturulmalıdır.
Kontrol tamamlandıktan sonra yapılan inceleme ve testlerin sonuçları raporlanır.
Raporun işletme açısından yalnızca bir belge olması değil, yapılan kontrolün izlenebilirliğini sağlaması önemlidir.
2025 yılında yapılan yönetmelik değişikliğinde periyodik kontrol raporlarında kontrol tarih ve saatleri, sözleşme bilgileri, kontrol metodu ve yetkili kişinin bilgileri gibi unsurlara ilişkin düzenlemeler güncellenmiştir. Yetkili kişinin adı, mesleği ve EKİPNET kayıt numarası gibi bilgilerin raporda yer alması öngörülmektedir.
Bu nedenle işletmelerin yalnızca üzerinde “elektrik tesisatı kontrol edilmiştir” yazan basit bir belge yerine, mevzuata uygun şekilde düzenlenmiş periyodik kontrol raporunu talep etmesi önemlidir.
Elektrik tesisatı periyodik kontrollerinin yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın güncel açıklamasında elektrik tesisatı, topraklama, yıldırımdan korunma, akümülatör, transformatör, jeneratör ve benzeri elektrikle ilgili tesisatların; yetkili elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, ilgili teknik öğretmenler ile elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılabileceği belirtilmektedir. Bazı özel tesisatlarda yetkili elektronik mühendisleri veya kimya mühendisleri için de kapsam bulunmaktadır.
Burada önemli olan yalnızca kişinin meslek unvanı değildir. Periyodik kontrolü gerçekleştiren kişinin ilgili mevzuat kapsamında periyodik kontrol yapmaya yetkili olması gerekir.
Ayrıca EKİPNET kaydı ve İSG-KATİP süreci de dikkate alınmalıdır. Bakanlığın açıklamasına göre periyodik kontrol hizmeti için işveren ile yetkili kişi arasında İSG-KATİP üzerinden sözleşme yapılması gerekmektedir.
Elektrik tesisatları için kontrol periyodu ilgili standart ve mevzuat hükümlerine göre değerlendirilir.
Bakanlığın açıklamalarında, ilgili standartlarda farklı bir süre belirtilmediği durumlarda tesisatların periyodik kontrollerinin genel olarak yılda bir yapılacağı belirtilmektedir.
Bununla birlikte işletmelerin yalnızca takvimdeki kontrol tarihini beklememesi gerekir.
Elektrik tesisatında;
Büyük bir tadilat yapılması,
Elektrik altyapısının değiştirilmesi,
Yeni pano kurulması,
Üretim hattının değiştirilmesi,
Önemli bir arıza meydana gelmesi,
Yangın veya benzeri olay yaşanması,
Tesisatın güvenliğini etkileyebilecek bir değişiklik olması
gibi durumlarda ayrıca teknik değerlendirme yapılması gerekebilir.
İşletmelerin sık yaptığı hatalardan biri elektrik bakım formunu periyodik kontrol raporu yerine değerlendirmektir.
Bakım çalışmasında amaç arızaları gidermek, bağlantıları sıkmak, parçaları değiştirmek veya ekipmanın çalışmasını sürdürmektir.
Periyodik kontrolde ise tesisatın ilgili mevzuat ve teknik kriterler doğrultusunda güvenli çalışma şartları açısından incelenmesi ve sonuçların raporlanması söz konusudur.
Bu iki çalışma birbirinin yerine geçmez.
Bir elektrik panosunun bakımının yapılmış olması, o panonun veya işletmenin elektrik tesisatı periyodik kontrolünün yapılmış olduğu anlamına gelmez.
Kontrol sırasında işletmenin mevcut durumuna bağlı olarak çeşitli uygunsuzluklar ortaya çıkabilir.
Örneğin;
Topraklama bağlantısında problem,
Koruma iletkeninde süreklilik problemi,
Uygunsuz pano bağlantısı,
Koruma cihazlarında uygunsuzluk,
Kablo ve bağlantılarda teknik problem,
Pano içerisinde düzensizlik,
Kaçak akım koruma sisteminde problem,
Elektriksel ölçümlerde uygunsuz değer,
Yıldırımdan korunma sisteminde bağlantı problemi
gibi durumlar tespit edilebilir.
Tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesi sonrasında gerekli durumlarda yeniden kontrol veya doğrulama yapılması işletmenin elektrik güvenliğinin sürdürülebilmesi açısından önemlidir.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol olarak işletmelerin elektrik tesisatlarını mevcut elektrik altyapısına göre değerlendiriyor; gerekli kontrol ve ölçümleri gerçekleştirerek sonuçları raporluyoruz.
Elektrik tesisatı kontrolünün yanında işletmenin ihtiyacına göre;
topraklama ölçümü, paratoner kontrolü, elektrik pano kontrolü, trafo kontrolü, jeneratör kontrolü ve kompanzasyon sistemi kontrolleri
gibi birbirini tamamlayan elektriksel hizmetler de değerlendirilebilir.
Amaç yalnızca bir kontrol raporu düzenlemek değil, işletmenin elektrik altyapısında güvenlik açısından dikkat edilmesi gereken noktaların teknik olarak ortaya konulmasıdır.
CNS Elektrik Mühendislik Periyodik Kontrol
Telefon: 0530 071 07 77