Tire’de üretim yapan fabrikalar, sanayi işletmeleri, atölyeler, depolar, lojistik tesisleri, tarımsal işletmeler ve farklı sektörlerde faaliyet gösteren işyerlerinde çok sayıda iş ekipmanı kullanılmaktadır. Forkliftlerden vinçlere, kompresörlerden basınçlı kaplara kadar farklı özelliklere sahip bu ekipmanların güvenli şekilde kullanılabilmesi için yalnızca bakım yapılması yeterli değildir. Mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi olan iş ekipmanlarının, belirlenen süre ve yöntemlere uygun şekilde kontrol edilmesi gerekir.
Tire iş ekipmanları periyodik kontrolü, işyerinde kullanılan ve mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi ekipmanların yetkili kişiler tarafından muayene, deney ve testlerden geçirilerek teknik durumlarının değerlendirilmesi ve sonuçların raporlanması sürecidir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da periyodik kontrolü, iş ekipmanlarının yönetmelikte öngörülen aralık ve yöntemlere göre yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilen muayene, deney ve test faaliyetleri olarak tanımlamaktadır.
Bu nedenle Tire’de bir işletmenin ekipmanlarının çalışıyor olması, periyodik kontrol gerekliliğinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ekipmanın güvenli kullanımını etkileyebilecek teknik durumların belirlenmesi için ilgili kontrol sürecinin gerçekleştirilmesi gerekir.
İş ekipmanları kullanıldıkları süre boyunca mekanik, elektriksel, termal ve çevresel etkilere maruz kalabilir. Kullanım yoğunluğu, çalışma ortamı, yük kapasitesi, bakım geçmişi ve ekipmanın yaşı gibi faktörler teknik durum üzerinde etkili olabilir.
Örneğin yoğun kullanılan bir forkliftte kaldırma zincirlerinde aşınma meydana gelebilir. Bir vinçte çelik halat veya kanca sistemi zaman içinde yıpranabilir. Basınçlı bir hava tankında korozyon oluşabilir. Elektrik tesisatında ise bağlantı, izolasyon veya topraklama sistemini etkileyebilecek değişiklikler meydana gelebilir.
Bu sorunların bazıları ekipmanın çalışmasını tamamen engellemeden ortaya çıkabilir.
Dolayısıyla yalnızca “makine çalışıyor” demek, ekipmanın teknik açıdan güvenli olduğunu göstermeye yetmez.
Periyodik kontrolün temel amacı, ekipmanın türüne göre güvenliği etkileyebilecek teknik unsurların belirlenen yöntemlerle değerlendirilmesidir.
İşverenin sorumluluğu da yalnızca ekipmanı ilk satın aldığı tarihte uygun bir makine seçmekle sınırlı değildir. İş ekipmanının kullanım süresi boyunca uygun şekilde bakımı yapılmalı ve ilgili mevzuat kapsamında gerekli periyodik kontroller gerçekleştirilmelidir.
Tire’de işletmelerin periyodik kontrol hizmeti alırken en fazla karıştırdığı konulardan biri bakım ile periyodik kontrolün aynı işlem olduğunun düşünülmesidir.
Oysa bu iki işlem farklıdır.
Bakım kapsamında;
Parça değişimi,
Arıza giderme,
Ayar,
Temizlik,
Yağlama,
Onarım,
Revizyon
gibi işlemler gerçekleştirilebilir.
Periyodik kontrolde ise ekipmanın teknik durumu belirlenen kriterlere göre değerlendirilir.
Bakanlığın teknik açıklamalarında da bakım; revizyon, tamir, değişim, ayar, arıza giderme, temizlik ve benzeri faaliyetler olarak, periyodik kontrol ise muayene, deney ve test faaliyetleri olarak birbirinden ayrılmaktadır.
Bu nedenle forkliftin bakımının yapılmış olması forkliftin periyodik kontrolünün de yapıldığı anlamına gelmez.
Aynı durum vinç, kompresör, hava tankı ve diğer iş ekipmanları için de geçerlidir.
Ayrıca bakım işlemini yapan kişinin, mevzuattaki şartlar dışında, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştirmesi de mümkün değildir.
Periyodik kontrol kapsamı bütün makineler için aynı değildir. Yönetmelikte yer alan ekipman ve ekipman grupları ile ilgili teknik kriterler dikkate alınarak kontrol kapsamı belirlenir.
Tire’deki işletmeler açısından karşılaşılabilecek başlıca ekipman grupları şunlardır:
Forkliftler
Mobil vinçler
Portal vinçler
Köprülü vinçler
Tavan vinçleri
Caraskallar
Kaldırma platformları
Yük platformları
Personel yükseltici platformlar
Kompresörler
Hava tankları
Hidroforlar
Genleşme tankları
Boylerler
Kazanlar
Diğer basınçlı ekipmanlar
İşletmenin yapısına ve mevzuat kapsamına göre;
Elektrik tesisatı
Topraklama tesisatı
Yıldırımdan korunma tesisatı
Transformatör
Jeneratör
Yangın algılama ve uyarı sistemleri
gibi sistemlerin kontrolleri de ilgili teknik şartlara göre gerçekleştirilebilir.
Güncel düzenlemede elektrik tesisatı, topraklama, yıldırımdan korunma, transformatör ve benzeri elektrikle ilgili tesisatların periyodik kontrolleri için yetkili meslek grupları ayrıca belirtilmiştir.
Forkliftler, üretim tesislerinde, depolarda, lojistik alanlarında ve malzeme taşıma faaliyetlerinde kullanılan önemli iş ekipmanlarıdır.
Forklift periyodik kontrolünde yalnızca motorun çalışıp çalışmadığına bakılmaz.
Ekipmanın yapısına göre;
Çatallar,
Mast sistemi,
Kaldırma zincirleri,
Hidrolik sistem,
Kaldırma mekanizması,
Fren sistemi,
Direksiyon sistemi,
Tekerlekler,
Emniyet tertibatları,
Operatör koruma sistemi
gibi unsurlar değerlendirilir.
Çatallarda oluşabilecek deformasyon, kaldırma sistemindeki aşınmalar veya hidrolik sistemdeki problemler ekipmanın güvenli kullanımını etkileyebilir.
Bu nedenle Tire forklift periyodik kontrolü, forkliftin yalnızca çalıştırılarak kontrol edilmesinden ibaret değildir.
Kontrol yöntemi forkliftin teknik özellikleri ve uygulanabilir mevzuat ile standartlara göre belirlenmelidir.
Vinçler yüksek ağırlıktaki yüklerin kaldırılması ve taşınması amacıyla kullanılan ekipmanlardır.
Tire’de fabrikalarda ve üretim tesislerinde farklı tiplerde vinçlerle karşılaşılabilir.
Bunlar arasında;
Köprülü vinç,
Portal vinç,
Tavan vinci,
Mobil vinç
gibi ekipmanlar bulunabilir.
Vinçlerin periyodik kontrolünde ekipmanın yapısına göre;
Kanca,
Çelik halat,
Tambur,
Makaralar,
Fren sistemi,
Limit sistemleri,
Kaldırma mekanizması,
Taşıyıcı konstrüksiyon,
Yürüyüş sistemi,
Emniyet donanımları
değerlendirilebilir.
Bir vincin yük kaldırabiliyor olması tek başına bütün güvenlik şartlarını sağladığını göstermez.
Önemli olan, yükün güvenli şekilde kaldırılması ve taşınmasını sağlayan sistemlerin teknik açıdan değerlendirilmesidir.
Mobil vinçlerin sabit vinçlerden farklı çalışma koşulları vardır.
Mobil vinçlerde bom sistemi, denge ayakları, hidrolik sistem ve çalışma konfigürasyonu gibi unsurlar önem taşır.
Kontrol sırasında ekipmanın özelliklerine göre;
Bom,
Teleskopik sistem,
Çelik halatlar,
Kanca,
Hidrolik sistem,
Denge ayakları,
Frenler,
Limit sistemleri,
Emniyet tertibatları
incelenebilir.
Mobil vincin kapasitesi ve çalışma koşulları dikkate alınmadan standart bir kontrol uygulaması yapmak doğru değildir.
Kompresörler Tire’deki sanayi ve üretim işletmelerinde basınçlı hava ihtiyacını karşılamak amacıyla kullanılabilir.
Kompresör sistemlerinde yalnızca kompresörün çalışması değil, basınçlı sistemin güvenliği de önemlidir.
Bu nedenle ekipmanın yapısına göre;
Kompresör,
Hava tankı,
Emniyet valfi,
Manometre,
Bağlantılar,
Basınçlı hava sistemi
değerlendirilebilir.
Özellikle hava tankları basınç altında çalışan ekipmanlar olduğundan, ilgili teknik kriterlere göre kontrol edilmeleri gerekir.
Hava tankı, basınçlı hava sisteminin önemli parçalarından biridir.
Kontrol sırasında ekipmanın teknik özelliklerine göre;
Tank gövdesi,
Korozyon,
Bağlantılar,
Emniyet elemanları,
Basınç göstergeleri,
Diğer güvenlik unsurları
değerlendirilebilir.
Uygulanacak muayene ve test yöntemi ekipmanın teknik özelliklerine ve ilgili standartlara göre belirlenmelidir.
Bu nedenle Tire’de bir işletmenin kompresör ve hava tankı kontrollerini aynı ekipman gibi değerlendirmemesi gerekir.
Basınçlı kaplar, içlerinde bulunan basınç nedeniyle özel güvenlik değerlendirmesi gerektiren ekipmanlardır.
Kontrol kapsamında ekipmanın türüne göre;
Teknik özellikleri,
Çalışma basıncı,
Kapasitesi,
Emniyet elemanları,
Basınç göstergeleri,
Bağlantılar,
Gövde durumu
incelenebilir.
Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerinin, ilgili şartları sağlayan yetkili meslek grupları tarafından yapılması gerekir. Güncel düzenlemede bu kapsamda makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya ve imalat mühendisleri ile belirli teknik öğretmen ve tekniker grupları belirtilmiştir.
İşyerlerinde elektrik tesisatı da teknik kontrol gerektiren önemli sistemlerden biridir.
Elektrik tesisatı periyodik kontrolünde tesisin yapısına göre;
Elektrik panoları,
Kablolar,
Bağlantılar,
Koruma düzenleri,
Topraklama sistemi,
Elektriksel güvenlik unsurları
değerlendirilebilir.
Güncel yönetmelikte elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma tesisatı, transformatör ve benzeri elektrikle ilgili tesisatların kontrolünü gerçekleştirebilecek yetkili meslek grupları ayrıca düzenlenmiştir.
Bu nedenle elektriksel kontrollerin, kaldırma ekipmanı kontrollerinden ayrı bir uzmanlık alanı olarak değerlendirilmesi gerekir.
Topraklama sistemi elektriksel güvenliğin temel unsurlarından biridir.
Topraklama ölçümünde tesisin yapısına uygun ölçüm yöntemi kullanılarak elde edilen değerler teknik açıdan değerlendirilir.
Ancak yalnızca ölçüm sonucunun yazılması yeterli değildir. Ölçüm yapılan sistemin fiziksel durumu, bağlantıları ve tesisin ilgili teknik şartlara uygunluğu da kontrol kapsamında değerlendirilmelidir.
Tesisatta yapılan değişiklikler, çevresel şartlar veya bağlantılardaki bozulmalar zaman içinde sistemi etkileyebileceğinden gerekli kontrollerin güncel duruma göre gerçekleştirilmesi önemlidir.
Yıldırımdan korunma sistemlerinin kontrolünde sistemin yapısına göre;
Yakalama uçları,
İniş iletkenleri,
Bağlantılar,
Topraklama sistemi
değerlendirilebilir.
Paratoner kontrolü yalnızca bir ölçüm değerinin alınması olarak düşünülmemelidir. Sistemin fiziksel durumu ve bağlantı bütünlüğü de değerlendirilmelidir.
Güncel düzenlemelerde yıldırımdan korunma tesisatları elektrikle ilgili tesisatlar arasında ayrıca yer almaktadır.
Periyodik kontrol hizmeti alınırken kontrolü gerçekleştiren kişinin ilgili ekipman için gerekli mesleki şartlara sahip olması önemlidir.
Her mühendis bütün iş ekipmanlarının kontrolünü yapamaz.
Örneğin kaldırma ve iletme ekipmanları ile elektrik tesisatlarının yetkinlik koşulları farklıdır.
Bakanlığın güncel açıklamasına göre iş ekipmanlarının periyodik kontrollerini gerçekleştirecek kişiler; ekipman grubuna göre mühendis, teknik öğretmen, tekniker veya yüksek tekniker gibi belirlenmiş meslek gruplarından olmalıdır.
Ayrıca yetkili kişilerin EKİPNET kayıt süreci bulunmaktadır. Bakanlık, periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerin EKİPNET'e kayıt yaptırmasının zorunlu olduğunu belirtmektedir.
Bu nedenle Tire’de hizmet alınırken yalnızca “mühendis tarafından kontrol ediliyor” ifadesi yeterli bir değerlendirme değildir. Kontrol edilen ekipman ile kontrolü gerçekleştiren kişinin yetkinliği birlikte değerlendirilmelidir.
Kontrolün sonunda düzenlenen rapor, yapılan teknik çalışmanın kayıt altına alınmasını sağlar.
Güncel rapor formatında işletme bilgileri, kontrol başlangıç ve bitiş tarihleri, bir sonraki kontrol tarihi, kontrol yöntemi, ekipmanın teknik bilgileri ve yetkili kişinin bilgileri gibi unsurlar yer almaktadır. Raporda yetkili kişinin EKİPNET kayıt numarasının da bulunması gerekir.
Bu nedenle periyodik kontrol raporu yalnızca “uygun” yazısından ibaret bir belge olarak görülmemelidir.
Raporun hangi ekipmana ait olduğu, hangi yöntemle kontrol edildiği ve kontrol sonucunun ne olduğu anlaşılabilir olmalıdır.
23 Aralık 2025 tarihinde yayımlanan yönetmelik değişikliği, iş ekipmanlarının periyodik kontrol sistemi açısından önemli düzenlemeler getirmiştir.
Bu değişiklikle;
Ekipman muayene kuruluşu tanımı güncellenmiş,
EKİPNET tanımı ve sistemi düzenlenmiş,
Periyodik kontrole tabi ekipmanlara ilişkin hükümler güçlendirilmiş,
İSG-KATİP sözleşme sürecine ilişkin düzenlemeler yapılmış,
Periyodik kontrol rapor formatları ve kriterleriyle ilgili hükümler güncellenmiş,
Bazı ekipmanlar için akreditasyon ve geçiş hükümleri getirilmiştir.
Dolayısıyla Tire’de 2026 yılında periyodik kontrol hizmeti alınırken eski uygulamalara göre hazırlanmış raporlar yerine güncel mevzuatın dikkate alınması önemlidir.
Bir işletmede yalnızca kontrol yaptırmak değil, kontrol tarihlerini takip etmek de önemlidir.
Özellikle çok sayıda ekipman bulunan işletmelerde bir ekipman listesi oluşturulabilir.
Örneğin:
| Ekipman | Marka / Model | Seri No | Son Kontrol | Sonraki Kontrol |
|---|---|---|---|---|
| Forklift | — | — | — | — |
| Vinç | — | — | — | — |
| Kompresör | — | — | — | — |
| Hava Tankı | — | — | — | — |
| Platform | — | — | — | — |
Bu kayıt sistemi, hangi ekipmanın ne zaman kontrol edilmesi gerektiğinin izlenmesine yardımcı olur.
Ayrıca ekipmanın yer değiştirmesi, önemli bakım veya onarım görmesi ya da güvenliğini etkileyebilecek başka bir durum meydana gelmesi halinde, ekipmanın niteliğine göre ilave periyodik kontrol gerekebilir.
İşletme açısından iyi bir periyodik kontrol hizmetinin temelinde yalnızca rapor teslim edilmesi bulunmaz.
Sağlıklı bir süreçte:
Ekipman tespit edilir → Teknik bilgiler belirlenir → Uygun kontrol yöntemi seçilir → Muayene ve gerekli testler yapılır → Bulgular değerlendirilir → Rapor hazırlanır → Uygunsuzluklar takip edilir.
Bu yaklaşım, periyodik kontrolü yalnızca bir belge alma işleminden çıkarır.
Tire’de faaliyet gösteren işletmeler açısından amaç; kullanılan iş ekipmanlarının teknik durumunu düzenli şekilde takip etmek, mevzuat kapsamındaki yükümlülükleri yerine getirmek ve çalışanların güvenliğini etkileyebilecek uygunsuzlukları zamanında belirlemektir.