Tire’de üretim yapan işletmeler, fabrikalar, atölyeler, depolar, tarımsal işletmeler, gıda tesisleri, lojistik alanları ve farklı sektörlerde faaliyet gösteren işyerleri çok sayıda makine ve iş ekipmanı kullanıyor. Bu ekipmanların güvenli şekilde çalışması yalnızca bakım yapılmasına bağlı değildir. Ekipmanın kullanım şartlarına ve teknik özelliklerine göre periyodik kontrol, muayene, deney ve test işlemlerinin de gerçekleştirilmesi gerekir.
Tire periyodik kontrol hizmetinin amacı, işyerinde kullanılan ve mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi olan ekipmanların teknik durumunu değerlendirmek, varsa uygunsuzlukları belirlemek ve yapılan kontrolü teknik raporla kayıt altına almaktır.
Buradaki önemli ayrım şudur: Periyodik kontrol, ekipmanın rutin bakımının yerine geçmez. Bakım; parçaların değiştirilmesi, ayarlanması, yağlanması, onarılması veya arızanın giderilmesi gibi işlemleri kapsarken periyodik kontrol, ekipmanın belirlenen teknik kriterlere göre değerlendirilmesini ifade eder.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da iş ekipmanlarının periyodik kontrollerini belirlenen aralık ve yöntemlere uygun olarak gerçekleştirilen muayene, deney ve test faaliyetleri şeklinde tanımlamaktadır.
Bu nedenle Tire’de bir işletmenin “makinem çalışıyor, bakımını da yaptırıyorum” demesi, ekipmanın periyodik kontrol yükümlülüğünü tek başına ortadan kaldırmaz.
İş ekipmanları kullanım sırasında sürekli olarak mekanik ve çevresel etkilere maruz kalır.
Özellikle yük kaldıran, basınç altında çalışan veya elektriksel güvenlik açısından risk taşıyan ekipmanlarda zaman içerisinde:
meydana gelebilir.
Bazı problemler ekipmanın normal çalışmasını ilk aşamada engellemeyebilir.
Örneğin bir forklift çalışmaya devam ederken çatallarında veya kaldırma sisteminde güvenliği etkileyebilecek bir problem ortaya çıkabilir. Aynı şekilde bir vinç yük kaldırmaya devam etse bile halat, kanca, fren veya limit sistemlerinde kontrol gerektiren durumlar oluşabilir.
Periyodik kontrolün değerli olduğu nokta tam olarak burasıdır.
Amaç yalnızca ekipmanın çalışıp çalışmadığını görmek değil, güvenli kullanımı etkileyebilecek teknik durumları belirlemektir.
Periyodik kontrol kapsamı ekipmanın türüne göre değişir. Bu nedenle işletmede bulunan bütün makineler için aynı kontrol prosedürünü uygulamak doğru değildir.
Tire’de işletmelerde karşılaşılabilecek başlıca kontrol grupları arasında şunlar bulunabilir:
İşletmenin kapsamına göre;
gibi sistemlere yönelik ölçüm ve kontroller de ayrı teknik hizmetler olarak değerlendirilebilir.
Burada önemli olan, ekipmanın gerçekten hangi mevzuat ve teknik kriter kapsamında bulunduğunun belirlenmesidir.
Tire’de üretim, depo, lojistik ve malzeme taşıma faaliyetlerinde kullanılan forkliftlerin teknik güvenliği düzenli şekilde takip edilmelidir.
Forklift periyodik kontrolünde yalnızca motorun çalışması veya aracın hareket etmesi değerlendirilmez.
Ekipmanın yapısına göre;
incelenebilir.
Örneğin çatallarda meydana gelen deformasyon, ekipmanın yük taşıma güvenliği açısından değerlendirilmesi gereken bir durumdur.
Kaldırma zincirlerinde aşınma veya hasar bulunması da aynı şekilde teknik inceleme gerektirir.
Bu nedenle Tire forklift periyodik kontrolü, forkliftin bütün güvenlik fonksiyonlarının ekipmanın özelliklerine göre değerlendirilmesini gerektirir.
Tire’de fabrikalarda ve üretim tesislerinde kullanılan vinçler, kaldırma ve taşıma faaliyetlerinde önemli görev üstlenir.
Vinçlerin türleri farklı olduğu için kontrol kapsamı da aynı değildir.
Örneğin:
Mobil vinç, portal vinç, köprülü vinç ve tavan vinci farklı çalışma prensiplerine sahip ekipmanlardır.
Vinç kontrolünde ekipmanın yapısına göre;
değerlendirilebilir.
Vinçlerde kontrolün yalnızca motorun çalıştırılmasıyla tamamlandığı düşünülmemelidir.
Kaldırma operasyonunun güvenli şekilde gerçekleştirilmesini sağlayan mekanik ve emniyet sistemlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Mobil vinçler, çalışma sahasının değişebilmesi nedeniyle sabit vinçlerden farklı kullanım koşullarına sahiptir.
Mobil vinç kontrolünde vincin teknik özelliklerinin yanında çalışma konfigürasyonu da önemlidir.
Bom uzunluğu, kaldırma kapasitesi, çalışma yarıçapı ve denge sistemleri ekipmanın güvenli kullanımında rol oynar.
Kontrol kapsamında ekipmanın özelliklerine göre:
değerlendirilebilir.
Mobil vinçte bulunan herhangi bir deformasyon veya güvenlik sistemi problemi, teknik açıdan ayrıca incelenmelidir.
Portal vinçler ve köprülü vinçler, özellikle üretim ve yük taşıma operasyonlarında kullanılan kaldırma ekipmanlarıdır.
Bu ekipmanlarda yükü taşıyan konstrüksiyonun yanı sıra yürüyüş sistemleri de önemlidir.
Kontrol kapsamında ekipmanın türüne göre:
incelenebilir.
Burada yapılacak değerlendirme, ekipmanın teknik özellikleri ve uygulanabilir standartlara göre gerçekleştirilmelidir.
Kompresörler üretim tesisleri ve sanayi işletmelerinde yardımcı ekipman olarak yoğun şekilde kullanılmaktadır.
Ancak kompresör sistemi yalnızca motor ve kompresörden ibaret değildir.
Basınçlı hava sisteminin güvenli çalışması açısından hava tankı ve güvenlik elemanları da önemlidir.
Tire kompresör periyodik kontrolü kapsamında ekipmanın yapısına göre;
değerlendirilebilir.
Özellikle basınçlı kaplarda kontrol yönteminin ekipmana göre belirlenmesi gerekir.
Her hava tankına aynı test prosedürünü uygulamak yerine ekipmanın teknik özellikleri, üretici bilgileri ve uygulanabilir standartlar dikkate alınmalıdır.
Basınçlı ekipmanlar, içlerinde bulunan basınç nedeniyle ayrı bir teknik değerlendirme gerektirir.
Hava tankı kontrolünde tankın;
ekipmanın özelliklerine göre değerlendirilir.
Uygulanacak test ve muayene yöntemi, ekipmanın teknik özelliklerine ve ilgili standartlara göre belirlenir.
Bu nedenle Tire basınçlı kap periyodik kontrolü yapılırken yalnızca tankın dış görünüşüne bakılması yeterli değildir.
İşletmelerde periyodik kontrol kavramı yalnızca forklift ve vinçlerden oluşmaz.
Elektrik tesisatı ve topraklama gibi sistemlerde de mevzuat ve ilgili standartlara göre kontrol ve ölçüm gereklilikleri bulunabilir.
Özellikle işletmenin elektrik altyapısında:
açısından kontroller gerçekleştirilebilir.
Topraklama ölçümü, paratoner ölçümü veya elektrik tesisatı kontrolü ise kaldırma ekipmanı muayenesinden farklı teknik uygulamalardır.
Bu nedenle işletmenin bütün kontrollerini tek bir işlem gibi düşünmek yerine ekipman ve sistem bazlı kontrol planı oluşturmak daha doğru bir yaklaşımdır.
İş ekipmanlarının güvenli kullanımına ilişkin temel mevzuatın başında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gelir.
Periyodik kontrol uygulamalarının teknik çerçevesinde ise İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği önem taşır.
Yönetmeliğin EK-III bölümünde iş ekipmanlarının periyodik kontrollerine ilişkin hükümler bulunmaktadır.
2025 yılında yapılan değişikliklerle periyodik kontrol sistemi ve EKİPNET uygulaması konusunda yeni düzenlemeler yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle 2026 yılında hazırlanacak raporların güncel mevzuat dikkate alınarak düzenlenmesi gerekir.
İşveren açısından temel sorumluluk, işyerinde kullanılan ekipmanların güvenli durumda bulundurulması ve mevzuat kapsamında gerekli kontrollerin zamanında yaptırılmasıdır.
Periyodik kontrolü gerçekleştirecek kişinin yetkinliği, kontrol edilen ekipmana göre değerlendirilmelidir.
Her mühendis veya her teknik personel bütün iş ekipmanlarının periyodik kontrolünü otomatik olarak yapamaz.
Kaldırma ve iletme ekipmanları, basınçlı kaplar ve elektrik tesisatları farklı teknik uzmanlıklar gerektirebilir.
Güncel düzenlemeler doğrultusunda periyodik kontrol yapacak kişilerin ilgili ekipman için gerekli mesleki şartları sağlaması ve EKİPNET sistemindeki kayıt süreçlerine uygun olması önem taşımaktadır.
Bu nedenle işletmeler hizmet alırken yalnızca raporun fiyatına değil, kontrolü gerçekleştiren kişinin ilgili ekipman açısından yetkinliğine de bakmalıdır.
Kontrol tamamlandıktan sonra yapılan teknik değerlendirme raporlanır.
İyi hazırlanmış bir rapor, yalnızca “uygun” veya “uygunsuz” ibaresinden oluşmamalıdır.
Ekipmanın teknik kimliği ve yapılan kontrolün izlenebilirliği sağlanmalıdır.
Raporun kapsamına göre:
yer alabilir.
Güncel düzenlemelerde periyodik kontrol raporlarının içeriği, kontrol yöntemi ve yetkili kişinin bilgilerinin raporlanmasına ilişkin hükümler bulunmaktadır.
Tire’de bir işletmenin periyodik kontrol hizmeti alırken yalnızca kontrol tarihine odaklanması yeterli değildir. Asıl önemli olan, hangi ekipmanın kontrol edileceğinin doğru belirlenmesi, ilgili teknik kriterlerin uygulanması, gerekli testlerin gerçekleştirilmesi ve sonuçların izlenebilir bir raporla kayıt altına alınmasıdır.
Özellikle birden fazla makine ve iş ekipmanı kullanan işletmelerde kontrol sürecinin planlı yürütülmesi gerekir. Bir fabrikada forklift, vinç, kompresör, hava tankı ve elektrik tesisatı aynı anda bulunabilir. Bunların tamamı aynı yöntemle kontrol edilmez ve aynı teknik kriterlere göre değerlendirilmez.
Bu nedenle Tire periyodik kontrol hizmeti, işletmenin ekipman envanterinin belirlenmesiyle başlayan ve raporların düzenli olarak takip edilmesiyle devam eden bir teknik süreç olarak ele alınmalıdır.
Profesyonel bir periyodik kontrol çalışmasında ilk aşama ekipmanın tanımlanmasıdır.
Kontrol öncesinde mümkün olduğunca;
belirlenir.
Bunun nedeni, raporun hangi ekipmana ait olduğunun açık biçimde ortaya konulmasıdır.
Örneğin bir işletmede beş forklift bulunuyorsa yalnızca “forklift kontrolü yapıldı” şeklindeki genel bir ifade yeterli teknik izlenebilirlik sağlamaz. Her forkliftin kendi teknik kimliğiyle takip edilmesi gerekir.
Daha sonra ekipmanın türüne uygun kontrol yöntemi belirlenir.
Genel olarak süreç:
Ekipman Tanımlama → Görsel Muayene → Fonksiyon Kontrolü → Gerekli Test ve Deneyler → Teknik Değerlendirme → Raporlama
şeklinde ilerler.
Ancak bu aşamaların tamamı her ekipman için aynı kapsamda uygulanmaz. Kontrol yöntemi ekipmanın özelliklerine, mevzuata ve uygulanabilir standartlara göre belirlenir.
Görsel muayene, birçok ekipman için kontrolün ilk aşamalarından biridir.
Burada ekipmanın güvenli kullanımını etkileyebilecek fiziksel durumlar değerlendirilir.
Örneğin;
gibi durumlar ekipmanın türüne göre incelenebilir.
Ancak görsel muayene tek başına periyodik kontrolün tamamı değildir.
Örneğin bir vincin çelik halatının dış görünüşünün iyi olması, halatın bütün teknik şartları sağladığı anlamına gelmez. Benzer şekilde forkliftin çalışması, kaldırma sisteminin bütün güvenlik kriterlerini karşıladığını göstermeyebilir.
Bu nedenle ekipmana göre gerekli diğer muayene ve testlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Ekipmanın güvenli kullanımında görev yapan fonksiyonların çalışması da önemlidir.
Örneğin bir kaldırma ekipmanında:
ekipmanın yapısına göre kontrol edilebilir.
Bir forkliftte kaldırma sisteminin, direksiyonun ve frenlerin çalışma durumu değerlendirilirken, bir vinçte kaldırma mekanizması ve emniyet sistemleri ön plana çıkabilir.
Basınçlı sistemlerde ise ekipmanın basınç altında çalışma güvenliği ve emniyet elemanları değerlendirilir.
Buradaki amaç, ekipmanın gerçek kullanım fonksiyonlarının güvenlik açısından değerlendirilmesidir.
Tire’de sanayi ve üretim işletmelerinde kullanılan kaldırma ekipmanları, yüksek ağırlıktaki yüklerin taşınmasında görev yapar.
Bu grupta ekipmanın türüne göre:
bulunabilir.
Kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrolünde taşıma kapasitesi ve ekipmanın teknik özellikleri önemlidir.
Kontrol kapsamında ekipmana göre;
kanca, halat, tambur, makara, fren, limit sistemleri, taşıyıcı konstrüksiyon, bağlantılar ve kaldırma mekanizması
değerlendirilebilir.
Kullanılan test yöntemi ve test yükü ise ekipmanın özelliklerine ve ilgili teknik kriterlere göre belirlenmelidir.
Bu nedenle her vinç için aynı kontrol prosedürünü uygulamak teknik açıdan doğru değildir.
Forklift kontrolünde tespit edilen uygunsuzluklar işletme tarafından dikkate alınmalıdır.
Örneğin:
tespit edilmesi halinde problemin teknik açıdan değerlendirilmesi gerekir.
Gerekli bakım veya onarım işlemleri yapıldıktan sonra, ekipmanın durumuna göre yeniden kontrol veya doğrulama gerekebilir.
Buradaki amaç raporu yalnızca arşivlemek değil, raporda belirtilen teknik bulguları işletmenin bakım ve iş güvenliği süreçlerine aktarmaktır.
Kompresörler ve hava tankları basınçlı sistemler içerisinde değerlendirilir.
Basınçlı ekipmanlarda özellikle emniyet elemanlarının ve ekipmanın basınç altında güvenli çalışmasını sağlayan sistemlerin durumu önemlidir.
Tire’de bir işletmenin kompresör sistemi kontrol edilirken ekipmanın teknik yapısına göre:
değerlendirilebilir.
Ancak kompresör ile hava tankının aynı ekipman olmadığı unutulmamalıdır.
İşletmenin envanterinde bulunan her ekipmanın ayrı teknik kimliği ve kontrol gerekliliği değerlendirilmelidir.
Basınçlı kaplarda uygulanacak muayene ve test yöntemi ekipmanın teknik özelliklerine göre belirlenir.
Hidrostatik testin uygulanabildiği durumlarda ilgili teknik kriterler dikkate alınır. Ekipmanın yapısı veya işletme koşulları nedeniyle farklı bir yöntem gerekli olduğunda ise uygulanabilir standartlar ve mevzuat hükümleri değerlendirilir.
Bu nedenle “her basınçlı kaba aynı test yapılır” yaklaşımı doğru değildir.
Önemli olan ekipmanın:
gibi teknik bilgilerinin değerlendirilmesidir.
Periyodik kontrol hizmetleri içerisinde elektriksel ölçüm ve kontroller de önemli bir yer tutar.
İşletmenin yapısına ve mevzuat kapsamına göre elektrik tesisatında;
değerlendirilebilir.
Özellikle sanayi tesislerinde elektrik tesisatının güvenli çalışması, yalnızca cihazların çalışmasıyla ölçülemez.
Elektriksel güvenliğin teknik ölçümlerle değerlendirilmesi gerekir.
Bu kapsamda Tire topraklama ölçümü, Tire elektrik tesisatı kontrolü ve Tire paratoner ölçümü gibi hizmetler de işletmenin teknik kontrol planında ayrıca değerlendirilebilir.
Topraklama sisteminin amacı, elektriksel bir hata veya kaçak durumunda oluşabilecek tehlikelerin azaltılmasına yardımcı olmaktır.
Topraklama ölçümünde tesisin yapısına göre uygun ölçüm yöntemi seçilir ve ölçüm sonuçları teknik açıdan değerlendirilir.
Bir işletmenin daha önce topraklama ölçümü yaptırmış olması, sistemin her zaman aynı durumda kalacağı anlamına gelmez.
Tesisatta yapılan değişiklikler, bağlantıların zaman içerisinde bozulması, çevresel şartlar veya fiziksel hasarlar ölçüm sonuçlarını etkileyebilir.
Bu nedenle gerekli periyotlarda ölçüm ve kontrol yapılması önemlidir.
Paratoner ve yıldırımdan korunma sistemleri de işletmelerin teknik güvenlik altyapısının önemli parçalarından biridir.
Sistemin kontrolünde;
sistemin yapısına göre değerlendirilebilir.
Tire paratoner ölçümü ile ilgili uygulamalarda yalnızca ölçüm değerinin alınması değil, sistemin fiziksel durumu ve bağlantılarının da değerlendirilmesi önemlidir.
Periyodik kontrolün işletme açısından en önemli çıktılarından biri rapordur.
Rapor, sahada yapılan teknik çalışmanın kayıt altına alınmasını sağlar.
İyi hazırlanmış bir raporda kontrol edilen ekipmanın hangi ekipman olduğu açıkça anlaşılmalıdır.
Ekipmana göre raporda;
yer alabilir.
Güncel mevzuatta periyodik kontrol raporlarının içeriği ve ekipmanın izlenebilirliğine ilişkin hükümler bulunmaktadır. 2025 yılında yapılan düzenlemelerle bu süreçte EKİPNET ve raporlama uygulamalarına ilişkin önemli değişiklikler getirilmiştir.
Bir ekipmanın kontrolünde uygunsuzluk tespit edilmesi, raporun yalnızca arşive kaldırılması gereken bir belge olduğu anlamına gelmez.
Öncelikle tespit edilen problemin ne olduğu anlaşılmalıdır.
Örneğin:
“Fren sistemi uygun değil.”
ifadesi tek başına işletmeye yeterli teknik bilgi vermeyebilir.
Uygunsuzluğun hangi ekipmanda, hangi sistemde ve hangi teknik nedenle ortaya çıktığının mümkün olduğunca açık şekilde belirtilmesi gerekir.
Daha sonra işletme gerekli bakım veya onarım işlemini yaptırmalıdır.
Gerekli durumlarda:
Uygunsuzluk → Bakım/Onarım → Yeniden Kontrol → Güncel Değerlendirme
süreci uygulanabilir.
Bu yaklaşım periyodik kontrolü yalnızca belge alma işleminden çıkararak işletmenin gerçek teknik güvenlik sürecinin bir parçası haline getirir.
Tire periyodik kontrol fiyatları için bütün işletmelere uygulanabilecek tek bir fiyat bulunmaz.
Çünkü kontrol maliyeti ekipmanın türüne ve kontrol kapsamına göre değişebilir.
Fiyatı etkileyebilecek başlıca unsurlar:
olabilir.
Örneğin bir işletmede iki forklift bulunmasıyla 15 forklift, üç vinç ve beş basınçlı kabın bulunması aynı çalışma değildir.
Bu nedenle sağlıklı fiyatlandırma için öncelikle işletmenin ekipman listesinin incelenmesi gerekir.
Periyodik kontrol tarihleri ekipmanın türüne göre belirlenir.
Bu nedenle bütün ekipmanlar için “her yıl” veya “iki yılda bir” şeklinde tek bir genel kural kullanmak doğru değildir.
İlgili yönetmelik, ekipman türü ve uygulanabilir teknik kriterler birlikte değerlendirilmelidir.
Ayrıca ekipmanın güvenliğini etkileyebilecek önemli durumların meydana gelmesi halinde normal kontrol tarihinden bağımsız olarak gerekli kontroller gündeme gelebilir.
Örneğin ekipmanın;
gibi durumlarda ekipmanın niteliğine göre ilave kontrol gerekebilir.
Çok sayıda ekipman kullanan işletmelerde kontrol tarihlerinin manuel olarak takip edilmesi zaman içerisinde sorun oluşturabilir.
Bu nedenle ekipman bazlı bir takip listesi hazırlanması faydalıdır.
Örneğin:
| Ekipman | Marka/Model | Seri No | Son Kontrol | Sonraki Kontrol |
|---|---|---|---|---|
| Forklift | — | — | — | — |
| Köprülü Vinç | — | — | — | — |
| Kompresör | — | — | — | — |
| Hava Tankı | — | — | — | — |
Bu sistem sayesinde işletme hangi ekipmanın kontrol tarihinin yaklaştığını daha kolay takip edebilir.
Özellikle fabrika ve üretim tesislerinde ekipman sayısı arttıkça bu tür bir sistem önemli hale gelir.
Bir işletmenin hizmet sağlayıcı seçerken yalnızca “rapor veriyor mu?” sorusuna odaklanması doğru değildir.
Şunların değerlendirilmesi gerekir:
Kontrolü yapacak kişinin ilgili ekipman grubu için gerekli mesleki şartları taşıması önemlidir.
Güncel mevzuat kapsamında periyodik kontrol yetkililerinin EKİPNET kayıtlarının ve ilgili yetkinliklerinin kontrol edilmesi önem taşır.
Sadece rapor hazırlanması yerine gerekli muayene ve testlerin sahada gerçekleştirilmesi gerekir.
Marka, model, seri numarası ve kapasite gibi bilgiler mümkün olduğunca doğru olmalıdır.
İşletmenin hangi problemi gidermesi gerektiği anlaşılabilir olmalıdır.
İşletme geçmiş kontrol kayıtlarına daha sonra ulaşabilmelidir.
Tire’de işletmelerde kullanılan ve mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi olan iş ekipmanlarının, belirlenen yöntemlere göre muayene, deney ve testlerden geçirilerek teknik durumunun değerlendirilmesi ve raporlanmasıdır.
Kontrol edilecek ekipmana göre ilgili mevzuatta belirtilen mesleki şartları sağlayan yetkili kişiler tarafından yapılmalıdır. Yetkinlik ekipman grubuna göre değişebilir.
Forkliftler, ilgili mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi kaldırma ve iletme ekipmanları arasında değerlendirilir. Kontrolün kapsamı ve periyodu güncel mevzuat ile ekipmanın teknik özelliklerine göre belirlenmelidir.
Vinç tipine göre taşıyıcı konstrüksiyon, halat, kanca, fren, limit sistemleri, kaldırma mekanizması ve diğer güvenlik unsurları değerlendirilebilir.
Hayır. Kompresör ve hava tankı teknik olarak farklı ekipmanlardır. Kontrol kapsamları ekipmanların özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Rapor, yapılan teknik muayene ve testlerin kayıt altına alınmasını ve ekipmanın kontrol durumunun izlenmesini sağlar.
Hayır. Bakım ekipmanın onarılması, ayarlanması veya parçalarının değiştirilmesi gibi işlemleri kapsarken periyodik kontrol teknik durumun muayene, deney ve testlerle değerlendirilmesidir.
Ekipman türü, sayısı, kapasitesi, kontrol kapsamı, yapılacak testler ve işletmenin çalışma koşullarına göre belirlenir.